Wat ben ik aan het doen?

Zoals ik noemde in hoofdstuk 2, begon ik eind 2018 intensief met zoeken naar vrouwen in de kunstgeschiedenis. Maar ook was ik druk bezig met het vinden van vrouwelijke, beeldende kunstenaars die mij persoonlijk meer aanspraken. Marlene Dumas is één van deze kunstenaars die mij aansprak, al sinds ik haar werk voor het eerst zag in het Stedelijk Museum Amsterdam bij haar tentoonstelling The Image as Burden in 2014.

In het voorjaar van 2019 verhuisde ik voor 5 maanden naar Seoul, Zuid-Korea om daar een semester te studeren op Korea National University of Arts. Een van mijn docenten daar, Jenny Cho, kon mij zo een tiental namen geven om op te zoeken online of in de bibliotheek. Zo leerde ik geweldige vrouwelijke kunstenaars kennen waar ik nooit eerder van had gehoord. Nicole Eisenman, Miriam Cahn, Amy Cutler, Jane Jin Kaisen, Barbara Kruger, Alice Neel, Maria Lassnig, Jung Eunyoung, Amy Sillman, Mary Heilman, Jutta Koether, Charlene von Heyl, Dana Schutz. Dit semester in Zuid-Korea heb ik ook mijn eigen werk kunnen voortzetten met een duidelijke beeldtaal en onderwerp.

Toen ik in juli weer terugkwam naar Nederland waren er meerdere tentoonstellingen specifiek met en over vrouwen om het bestaan van 100 jaar vrouwelijk kiesrecht te vieren. Maria Lassnig was in het Stedelijk Museum Amsterdam met Ways of Being. Meesterlijke Vrouwen  in het Stedelijk Museum Schiedam, met kunstenaars als Jacoba van Heemskerck,

Lou Loeber, Marjolein Witte, Eva Besny, Fré Cohen en nog veel meer.

Daarnaast kon ik mijn kennis over vrouwelijke kunstenaars uitbreiden met deze scriptie. Ik vond bijvoorbeeld ook Duitse schilder Aneta Kajzer wiens werk mij direct aansprak en in oktober had ik de mogelijkheid om haar op te zoeken in Berlijn en over haar werk te praten.

Om uit te kunnen leggen waar mijn werk over gaat en wat ik wil bereiken met mijn schilderijen, is het belangrijk dat ik eerst uitleg wat feminisme is vanuit mijn perspectief. In de inleiding heb ik benoemd wat feminisme betekent. Ik heb ook de woordenboekbenaming genoemd en mijn voorkeur voor de Engelse definitie in plaats van de Nederlandse versie. Maar de beste omschrijving van feminist die ik heb gelezen, waar ik mij ook 100% bij aansluit gaat als volgt:

De simpele reden achter mijn voorkeur voor deze omschrijving is, omdat er geen ruimte is voor discriminatie. Er wordt duidelijk gemaakt dat er gestreefd wordt naar gelijkheid, zonder te kijken naar etniciteit, positie, vermogen, religie, geslacht of seksuele voorkeur. Dit is wat feminisme voor mij is: gelijkheid.

Dit gaat hand in hand met een quote van actrice Maisie Williams, vooral bekend van Game of Thrones: “I feel like we should stop calling feminists ‘feminists’ and just start calling people who aren’t feminist ‘sexist’ -and then everyone else is just a human. You are either a normal person or a sexist.” De reden dat ik het hier mee eens ben, is omdat ik meerdere keren een discussie heb moeten voeren met mensen over wat feminisme precies is en wat de kern is van feminisme. Door radicale vrouwen die vanuit feministische idealen werkten maar snel gelabeld worden als extremistische mannenhaters, zijn veel mensen bang voor het woord ‘feminist’. In deze gevallen neem ik de tijd om de kern van feminisme uit te leggen, en duidelijk te maken dat het niet alleen voor vrouwen is. En heb ik meer dan niet mijn tegenstander kunnen laten inzien dat zij ook feminist is.

Nu snap ik ook wel dat het begrip feminisme en alles wat daarbij komt kijken zeer ingewikkeld is, en het wordt ook steeds moeilijker om te volgen. Niet alleen zijn er mensen die feminisme allemaal op een andere manier interpreteren, er zijn ook genoeg vooroordelen die bij dit gespreksonderwerp komen kijken wat het nog moeilijker kan maken om te volgen wat er gebeurt en waar het over gaat. Linda Duits kaart in ‘Dolle Mythes’ vijf vooroordelen aan die gepaard gaan met feministen. Kort gezegd wordt er in haar boek uitgelegd dat feministen geen humorloze, blanke, zeurende mannenhaters zijn die lesbische (of seksloze) vrouwen zijn. Ze behandelt ook even kort wat voor verschillende soorten feminisme er zijn.

dolle mythes.jpg

Liberaal feminisme is in principe goed voor iedereen; gelijke rechten voor iedereen. Radicaal feminisme is kritiek op het patriarchaat. Zie blijf-van-mijn-lijfhuizen en de betere wetgeving tegen verkrachting (zie hoofdstuk 4). Cultureel feminisme is een fractie van het radicaal feminisme maar neemt het standpunt dat vrouwen biologisch gezien beter zijn dan mannen. Lesbisch feminisme is dan weer verwant aan het cultureel feminisme en geeft “op een fundamentele basis kritiek op hetero-normativiteit: de impliciete norm dat alles en iedereen hetero is."* Marxistisch feminisme behoort ook onder het radicaal feminisme en gaat over het idee dat de seksescheiding en onderdrukking het gevolg zou zijn van het kapitalisme. Dan nog materialistisch feminisme die “de verschillen tussen de seksen leiden tot specifieke, materiële werkelijkheden.”** Socialistisch feminisme wordt nog iets politieker en pragmatischer. Als laatste zwart feminisme wat is ontstaan vanuit het idee dat feminisme te veel zou redeneren vanuit een witte positie. “Ain’t I a woman?” -Sojourner Truth.

 

* Linda Duits =/ Dolle Mythes p13, Adrienne Rich

** Linda Duits =/ Dolle Mythes p14, Monique Wittig

In mijn werk wil ik langzaam maar zeker mensen erop wijzen dat zij ook feminist zijn. Ik merk dat ik moe word van het constant moeten uitleggen waarom dingen niet kunnen, mij als vrouw ongemakkelijk maken, of seksistisch zijn. Ik heb geen zin te moeten uitleggen aan mannen wie je nafluiten op straat dat het zeker geen compliment is. Ik wil niet worden uitgemaakt voor een aansteller wanneer ik aan mijn collega’s uitleg dat de manier waarop zij over vrouwen praten mij ongemakkelijk maakt. Ik hoef niet te weten wat de verschrikkelijke bijnamen zijn voor alle vrouwen waar zij mee naar bed zijn geweest. En wanneer iemand zegt dat vrouwen iets wel of niet kunnen of mogen doen, omdat ze vrouw zijn, wil ik niet moeten uitleggen waarom dat seksistisch is.

Met mijn werk wat ik in Zuid-Korea heb kunnen maken, wilde ik tekst combineren met beeld op een poster-achtige manier om publiek te kunnen wijzen op deze punten. In Zuid-Korea had ik de mogelijkheid klasgenoten en docenten te spreken over dit en vergelijkbare onderwerpen. Net als vele andere landen vindt er in Zuid-Korea ook een beweging plaats voor vrouwenrechten. Mij werd verteld dat met name de jongere generatie, mijn generatie, bezig is met dit onder de aandacht brengen en bespreekbaar maken. Ook LHBT+ rechten worden meer bespreekbaar gemaakt, maar er zijn ook veel groepen die nog sterk tegen homorechten zijn. Een klasgenoot van mij was naar een queerfestival geweest waar gedemonstreerd werd. Er werd onder andere geroepen dat homoseksuelen een zonde zijn en dat ze naar de hel gaan.

Zelf heb ik ook meerdere keren mensen met bordjes zien lopen met een illustratie van twee mannen die handen vasthouden met een kruis erdoorheen.

Zuid-Korea, is net als veel andere landen druk bezig met gelijkheid voor iedereen behalen, maar net als in andere landen wordt er door zekere partijen tegengewerkt. En net als andere landen heeft ook Zuid-Korea nog een lange weg te gaan.

Jarenlang heb ik in mijn schilderijen en illustraties de voorkeur gehad om met veel kleur en vaak ook pastelkleuren te werken. Dit resulteert in nogal vrolijke beelden. Naar mijn mening ideaal voor mijn onderwerpen. Het waren de posters van Barbara Kruger die mij op dit idee brachten. In het vorige hoofdstuk heb ik haar werk ook besproken en benoemd dat hoewel ik vind dat haar werk heel sterk is, ik niet zeker weet of het tegenwoordig goed zou aanslaan omdat het een boze uitstraling heeft. En omdat ik merk dat veel mensen al in de verdediging springen wanneer ik het woord feminist noem, ik niet weet of het werk van Kruger goed zou werken. Maar het werk van Kruger heeft me wel geïnspireerd voor het werk wat ik het afgelopen half jaar heb gemaakt.

Ik wil poster-achtige schilderijen maken die juist niet de boze, bijna agressieve, uitstraling hebben van het werk van Kruger. Wat je namelijk krijgt bij het onderwerp feminisme, is een bepaald beeld. Barbara Kruger gaat hierin mee en versterkt haar positie door een harde beeldtaal te kiezen en zwart, wit en felrood in haar werk te gebruiken. Dit werkt dan ook in zijn eigen manier maar wat vaak ook het gevolg is, is dat bevooroordeelde mensen afgeschrikt raken door de beeldtaal en kleurkeuze. Door beeld te geven aan verschillende opmerkingen of situaties waar vrouwen al te vaak mee in aanmerking komen, hoop ik de kijker erop te kunnen wijzen dat wat bijna ‘normaal’ is geworden seksistisch is, vrouwen ongemakkelijk maken en ze tot een object maken. Maar ik houd het bij een kleurrijke, pastel palet. Niet alleen omdat dat mijn persoonlijke smaak is, maar ook omdat dan het beeld dan gangbaarder wordt en niet gelijk wordt gezien als werk van een boze feminist.

Een kunstenaar die hier enigszins bij past is Lily van der Stokker. Door haar werk voel ik me ook meer zeker in het werk wat ik maak. Omdat zij zo zelfverzekerd overkomt in haar standpunt, voel ik me er niet meer nerveus over.

lily van der stokker.jpg

“Maar mijn beeldtaal is de klassieke beeldtaal van jonge vrouwen. We kennen die iconografie allemaal en er is niks nieuws aan, maar toch wordt het vrouwelijke cliché als negatief ervaren of als provocatie gezien. Ik vraag me af waarom en waardoor.”

Lily van der Stokker, Huh. See all This #10 2018 Zomer For the Love of Art p36.

Hoewel ik zelf niet bezig ben met het onderzoeken van het waarom en waardoor waar Lily het over heeft, vind ik het wel interessant. En het is zeker iets om bij stil te staan.

Wat wel een gevolg is van mijn werk, iets wat ik meerdere keren heb gehoord van vrienden en docenten, is dat het heel vrouwelijk is. Het is blijkbaar heel duidelijk dat het gemaakt is door een vrouw. Door het onderwerp maar ook door het kleurgebruik. Ik denk dat dit komt door het idee dat vrolijke pastelkleuren meer geschikt zijn voor vrouwen, meer gebruikt wordt door vrouwen. Ik snap zeker waar deze beredenering vandaan komt. Over het algemeen tekenen jonge vrouwen met veel verschillende kleuren en krijgt het een vrolijke uitstraling waar mijn werk ook tussen past.

Gepaard met deze opmerking gaat het idee dat kleuren kunnen worden toegeschreven aan geslacht. Nu nog steeds wordt het geslacht van een kind onthuld met roze confetti of blauwe ballonnen. Het idee dat bepaalde kleuren, vormen, kleding, haarstijlen, et cetera, alleen geschikt zijn voor meisjes of voor jongens is absurd. Het is een heel beperkte manier van denken. Dat mannen alleen kort haar mogen hebben, pakken moeten dragen, en blauwe kleding aan moeten doen. Dat vrouwen daar tegenover altijd lang haar moeten hebben, en roze jurkjes moeten dragen.

Gelukkig leven we op dit moment in een wereld waar dit zeker niet meer de norm is. Je mag dragen wat je wilt en je haar laten knippen in wat voor stijl jij je er goed bij voelt. Genderless fashion is in opkomst. Kleding wat vernieuwend is en wat gaat om wat je zelf mooi vindt, waar jij je comfortabel in voelt. Zonder dat er man of vrouw aan vast zit.

Naast de verbreding, en acceptatie van verschillende seksuele voorkeuren is ook het idee van het non-binaire geslacht steeds toegankelijker. Mensen die zich identificeren als transgender, genderfluid, agender, noem maar op, krijgen de mogelijkheid om zich hierover uit te spreken.

Ik wil me ook bezighouden met deze onderwerpen, omdat ik vind dat het belangrijk is dat zij die hier ook mee bezig zijn het terug kunnen zien in het dagelijks leven. Dat zij mijn werk kunnen zien en weten dat erover nagedacht en gepraat wordt, en dat er een ruimte ontstaat waar zij zich veilig kunnen voelen. Maar ik vind het ook belangrijk dat wanneer mensen hier zelf helemaal niet mee bezig zijn, ze er wel mee in aanraking komen. Op deze manier kunnen ze er misschien over leren en er open voor staan.

In mijn illustratiewerk heb ik gemerkt dat het sterker wordt als ik een duidelijk verhaal heb om op terug te komen. Dit kan een persoonlijk verhaal zijn wat ik zelf heb geschreven. Iets wat ik kortgeleden heb gedaan is een serie van vijf illustraties maken rondom een heel persoonlijk gevoel in plaats van een verhaal.

Voor deze serie illustraties wilde ik het gevoel van eenzaamheid uitdrukken wat ik in mijn vijf maanden in Zuid-Korea heb ervaren. Ik wil de tegenstelling laten zien tussen die eenzaamheid die ik daar voelde en hoe mooi ik Zuid-Korea zelf vond en hoe geweldig mijn tijd daar is geweest.

alone in a city of 9.7 million people

Maar ik maak ook graag beelden bij verhalen van anderen wat mij aanspreekt. Een goed voorbeeld hiervan zijn de verhalen en boeken van de Koreaanse schrijfster Han Kang. Ik las in 2018 voor het eerst een boek van haar; ‘The White Book’ wat mij zoveel liet voelen dat ik er beeld bij moest maken. Het boek staat vol met korte verhalen, soms een paar regels, soms een paar pagina’s. De manier van schrijven van Han Kan is heel erg beeldend, vooral in dit boek. Daarom leent het zich ook heel goed voor illustraties. In het afgelopen jaar heb ik ook haar boeken ‘The Vegetarian’ en ‘Human Acts’ gelezen en haar korte verhaal ‘The Fruit of My Woman’. Een verhaal wat ik als inspiratie heb gebruikt voor een serie illustraties. Het verhaal gaat over een vrouw die langzaamaan in een plant veranderd. Geschreven uit het perspectief van haar man, die ontzettend veel liefde heeft voor zijn vrouw. ‘The Fruit of My Woman’ gaat ‘The Vegetarian’ voor en heeft een vergelijkbaar verhaal. Maar ‘The Vegetarian’ is geschreven vanuit het perspectief van drie personages, geen van allen heeft een liefde voor de vrouw als wat je leest in ‘The Fruit of My Woman.’

Verhalen als deze helpen mijn beeld duidelijk te houden. Maar ook helpen ze mij als ik even niet meer zo goed weet wat ik aan het doen ben met mijn werk.

the fruit of my woman

Vandaag de dag ben ik druk bezig met werk maken rond de term body positivity, iets wat in 2014 echt op kwam en nu vooral op sociale media platforms wordt besproken. Net als feminisme wil ik dit onderwerp onder de aandacht brengen voor zij die er niet mee bezig zijn, en erkenning bieden voor zij die er wel mee bezig zijn. Hier wil ik me niet alleen focussen op het idee dat vrouwen superdun moeten zijn of alleen een zandloper figuur mogen hebben, maar ook op het idee dat mannen gezond, fit, bijna goddelijk zouden moeten zijn.

Met name in de mode en media zien dunne vrouwen en gespierde mannen. Wat aan allebei de kanten onrealistische beelden schetst. Met de opkomst van body positivity zien we ook zwaardere vrouwen steeds vaker onder de titel plus-size model. Maar nog steeds met zandloper figuur. Mannen worden in deze beweging nog achtergelaten. Dit en andere grijs-gebieden binnen de wereld van body positivity wil ik binnen mijn werk aankaarten.

Als laatste wil ik benoemen dat ik nog niet helemaal zeker weet waar ik tussen ga vallen binnen de huidige kunstwereld. Er is een grote hoeveelheid aan kunst en daarbinnen ook veel die zich bezighouden met dezelfde onderwerpen als ik. Samen kunnen we een verschil maken en ik denk dat dat ook het belangrijkste is.

Wat ben ik aan het doen? Dit is een vraag wat ik vaak aan mijzelf stel. Wanneer ik voor mijzelf of voor een opdracht bezig ben en ik even afstand neem en geen idee heb waar ik mee bezig ben. Ik ben dan niet tevreden met de compositie van mijn schilderij of het verhaal van mijn illustratie of ik heb gewoon even geen energie meer. Volgens mij kennen veel van mijn studiegenoten dit gevoel. Soms kijk ik zo lang naar een beeld en zie je niet meer wat goed is en wat slecht is. Vergelijkbaar wanneer je een woord tien keer opnieuw opschrijft en het lijkt niet meer een echt woord. Op dit soort momenten moet je ook even afstand kunnen nemen om eventjes wat anders te kunnen doen. Wanneer je dan terugkomt bij je werk, kun je duidelijk zien wat er mist en goed verder gaan.

Ik weet soms niet zo goed wat ik aan het doen ben. Soms weet ook niet zo goed waarom ik heb gekozen om kunst te studeren en daar mijn beroep van te maken. Maar wanneer ik een schilderij of illustratie af heb, een stap naar achteren doe, er eens goed naar kijk en ik iets maak waar ik echt tevreden over ben, dan weet ik waarom ik het doe. En dan weet ik ook dat ik ergens toch wel weet wat ik aan het doen ben.

© 2019 by Marloes Roskam. Proudly created with Wix.com